A+
A-

ΕΙΣΟΔΟΣ

Δεν έχεις λογαριασμό;

< ΠΙΣΩ

Τα ιερά Καθιδρύματα του Αγίου Όρους είναι οι οικιστικές εκφράσεις του μοναχισμού στη χερσόνησο του Άθω. Διαμορφώθηκαν διαχρονικά, μέσα στα πλαίσια που καθόρισε η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία, με βάση τους Ιερούς Κανόνες και την Ιερά Παράδοση. Τα ιερά Καθιδρύματα του Αγίου Όρους αποτελούνται από τις είκοσι κυρίαρχες ιερές Μονές και τα Εξαρτήματά τους.

Όλες οι αγιορειτικές μορφές Μοναχισμού διαμορφώθηκαν σε μια διαδρομή μεγαλύτερη των χιλίων ετών. Η παράδοση αυτή αποτυπώθηκε με φαινομενικά διαφορετικό τρόπο, αν κρίνει κανείς επιφανειακά τα κτιριολογικά και οργανωτικά τους χαρακτηριστικά. Αυτά, ανεξάρτητα της τυπολογίας, της μορφολογίας και του τρόπου οργάνωσης της ζωής των μοναχών, αποτέλεσαν σημαντική συνιστώσα της αγιορειτικής παράδοσης. Το κοινό όμως ποιοτικό στοιχείο της παράδοσης είναι η εσωτερική συνοχή των διαφορετικών τρόπων μοναχικής ζωής που είναι συνάρτηση της ίδιας της πλούσιας εξελικτικής πορείας του αθωνικού μοναχισμού μέχρι και τις μέρες μας.
 

 

ΙΕΡΕΣ ΜΟΝΕΣ
Οι είκοσι Ιερές Μονές της αθωνικής χερσονήσου αποτελούν σύνθετα κτιριακά συγκροτήματα που ανεγέρθηκαν και αναπτύχθηκαν με κέντρο τους το Καθολικό, τον κεντρικό Ναό. Τα συγκροτήματα αυτά περιβλήθηκαν εξωτερικά με προστατευτικά τείχη, με κτίρια φρουριακού χαρακτήρα, χτισμένα περιμετρικά και με αμυντικούς Πύργους, προκειμένου να ανταπεξέλθουν σε ποικίλες αντίξοες καταστάσεις.

Κοντά στο Καθολικό, που αποτελεί τον πυρήνα της μοναστικής ζωής και βρίσκεται στο μέσο της αυλής, βρίσκονται συχνά το Καμπαναριό και η Τράπεζα. Η τελευταία συνοδεύεται από το Μαγειρείο, το Μαγκηπείο και άλλους βοηθητικούς χώρους. Στα περιμετρικά κτίρια έχουμε τις Πτέρυγες ή Κόρδες, όπου στεγάζονται τα Κελιά των μοναχών, το Αρχονταρίκι για τη φιλοξενία των προσκυνητών, το Ηγουμενείο και το Συνοδικό. Επίσης, το Γηροκομείο, το Νοσοκομείο και η Βιβλιοθήκη. Σε χώρο ιδιαίτερα προστατευμένο, κάποτε στον Πύργο, βρίσκεται το Εικονοφυλάκιο και το Σκευοφυλάκιο, όπου φυλάσσονται εικόνες, σκεύη, κειμήλια και αρχεία. Στους ισόγειους και υπόγειους χώρους των Πτερύγων έχουμε το Δοχειό και το Ωρειό, το Λαδαριό, το Κρασαριό, το Βαγεναριό, το Κηροπλαστείο κ.α.. Έξω από τον περίβολο της Μονής βρίσκονται ακόμα ο Κοιμητηριακός Ναός, τα Εργατόσπιτα, το Βορδοναριό, ο Μύλος, το Μηχανουργείο, Ξυλουργείο, κ.ά.. Ο Αρσανάς, δηλαδή το νεώριο της Μονής είναι συχνά προστατευμένος με όρμο και Πύργο και συνοδεύεται από Ψαρόσπιτα, Ξυλαποθήκες και άλλα βοηθητικά κτίσματα.

Οι είκοσι Ιερές Μονές του Αγίου Όρους είναι κατά ιεραρχική σειρά οι εξής:
  1. Μεγίστης Λαύρας
  2. Βατοπεδίου
  3. Ιβήρων
  4. Χιλανδαρίου
  5. Διονυσίου
  6. Κουτλουμουσίου
  7. Παντοκράτορος
  8. Ξηροποτάμου
  9. Ζωγράφου
  10. Δοχειαρίου
  11. Καρακάλλου
  12. Φιλοθέου
  13. Σίμωνος Πέτρας
  14. Αγίου Παύλου
  15. Σταυρονικήτα
  16. Ξενοφώντος
  17. Γρηγορίου
  18. Εσφιγμένου
  19. Αγίου Παντελεήμονος
  20. ​Κωνσταμονίτου
 
 
ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ ΙΕΡΩΝ ΜΟΝΩΝ
Ιερές Σκήτες

Οι Ιερές Σκήτες είναι κοινότητες μοναχών που ιδρύθηκαν ιστορικά στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή ορισμένων Μονών, μετά από άδεια της κυρίαρχης Μονής, επικυρωμένη με Πατριαρχικό Σιγίλλιο. Οι Σκήτες είναι δώδεκα και υπάγονται σε κυρίαρχες Μονές. Έχουν μορφή οικισμού και αποτελούνται από τις ονομαζόμενες «Καλύβες». Οι Καλύβες έχουν ενσωματωμένο Ναό και μικρή εδαφική έκταση. Στο κέντρο του οικισμού βρίσκεται ο κοινός Ναός, το «Κυριακό».

Οκτώ Σκήτες έχουν κοινοτικό, παραδοσιακό τρόπο οργάνωσης και αποτελούν οικισμό από Καλύβες, με κέντρο της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής των μοναχών το Κυριακό (Κυριακός Ναός). Το Κυριακό συνοδεύεται από την Τράπεζα, το Αρχονταρίκι, τον Ξενώνα, τη Βιβλιοθήκη. Επικεφαλής των μοναχών της Σκήτης είναι ο «Δικαίος», που εκλέγεται από τη Σύναξη των Γερόντων. Έχει ετήσια θητεία, μαζί με αντίστοιχη Επιτροπή δύο συμβούλων. Αντίθετα, τέσσερεις Σκήτες είναι νεότερου τύπου. Ανεγέρθηκαν τον 19ο αιώνα, με μορφή ενιαίου κτιριακού μοναστηριακού συγκροτήματος και είναι κοινοβιακές, με μοναστηριακό τυπικό. Ο Δικαίος είναι ισόβιος και η κτιριακή τους οργάνωση έχει για πρότυπο τις μεγάλες Μονές.

Ιερά Κελιά

Τα Ιερά Κελιά είναι αυτοτελή οικοδομήματα με ενσωματωμένο Ναό, βοηθητικά κτίσματα και καλλιεργήσιμη εδαφική έκταση. Βρίσκονται, είτε διάσπαρτα σε περιοχές της αθωνικής χερσονήσου, είτε σε κελιώτικα συγκροτήματα, όπως στις Καρυές, ενώ οι οικιστές τους έχουν δικαίωμα διαδοχής. Στα Κελιά η παράδοση προσδιορίζει κατά κανόνα τριμελή τη Συνοδεία των μοναχών και επιτρέπει τρείς δόκιμους μοναχούς. Επικεφαλής είναι ο Γέροντας, στον οποίο η κυρίαρχη Μονή έχει παραχωρήσει το Κελί με ειδική διοικητική πράξη και με ανάλογο έγγραφο, που λέγεται «ομόλογο». Το Κελί δίδεται ισόβια, μαζί με την αντίστοιχη εδαφική έκταση, έναντι αντιτίμου, με δικαίωμα διαδοχής. Η διαδοχή προσδιορίζεται με εγγραφή στο ομόλογο των ονομάτων τριών μοναχών. Μετά το θάνατο του Γέροντος αναλαμβάνει επικεφαλής του Κελιού ο δεύτερος κατά την τάξη, καταβάλλοντας στη Μονή το λεγόμενο «τριμερίδιο».

Ιερές Καλύβες

Πρόκειται για κτίρια μικρότερα από τα Κελιά, χωρίς εδαφική έκταση, αλλά με ενσωματωμένο Ναό. Πολλές Καλύβες μαζί μπορεί να συγκροτούν μια Σκήτη, αλλά μπορεί να μην έχουν καμία οργάνωση ή σχέση μεταξύ τους.

Ιερά Καθίσματα

Τα Ιερά Καθίσματα είναι αυτοτελείς οικίες με Ναό, που βρίσκονται σε κοντινή προς τη Μονή θέση και υπάγονται σε αυτή. Δεν έχουν αυτοτελή υπόσταση και παραχωρούνται σε αδελφούς της Μονής χωρίς δικαίωμα διαδοχής, με απόφαση της Γεροντίας.

Ερημητήρια (Ησυχαστήρια) ή Ασκηταριά ή Ασκητήρια

Στις πλέον δύσβατες και απρόσιτες περιοχές της αθωνικής χερσονήσου υπάρχουν τα Ερημητήρια, αυτοσχέδιοι ασκητικοί χώροι, φτιαγμένοι από αναχωρητές μοναχούς. Πρόκειται για κατοικίες μοναχών που αποζητούν μια αυστηρότερη άσκηση - μικρές καλύβες ή σπηλιές που είναι στοιχειωδώς διαρρυθμισμένες ώστε να ανταποκρίνονται στην ανάγκη ασκητικής διαβίωσης. Τα Ερημητήρια αποτελούν την υπέρβαση του κτίσματος. Είναι απλές σε μορφή και μικρές σε μέγεθος Καλύβες, σε απόμακρες περιοχές του Αγίου Όρους, έξω από τη σκητιώτικη εξάρτηση. Δημιουργούνται - με την ευλογία της κυρίαρχης Μονής και του πνευματικού καθοδηγητή του μοναχού - για να καλύψουν τις ελαχιστοποιημένες ανάγκες του.